Şifalı Bitkiler, Faydaları Kullanıldığı yer AAA
| Abdestbozanotu |
(
pimpinella saxisfrage) :Gülgillerden; siyah ve yeşil boya çıkartılan
bir bitkidir. Rutubetli yerlerde yetişir. Boyu 70 santimetre kadardır.
Kökü akıcıdır. |
| Acı ağaç |
(
kuvasya ağacı ) :Sedefotugillerden; 2-3 metre boyunda küçük bir
bitkidir. İnce kabuklarının üzerinde sarı benekler vardır. Çiçekleri
kırmızıdır. Sıcak ülkelerde yetişir. Bu ülkelerde acı ağaç
kabuklarından yapılan kaplardan su içenlerin kuvvetleneceğine inanılır.
Hekimlikte; kökü, kabuğu ve odunu kullanılır. Etkili maddesi
"Quassine"dir. Çok acıdır. |
| Acıbakla |
(
Lupine, Lupin, Lupine) :10-100 cm yüksekliğinde, sık tüylü, bir senelik
bitkidir. Yaprakları el şeklinde parçalı, uzun saplı, 5-9
yaprakçıklıdır. Çiçekleri dik salkım durumunda, beyaz veya mavimsi
renkli, çiçek taç yaprağı kelebek şeklindedir. Yahudi baklası diye de
tanınır.Türkiye�de yetiştiği yerler: Akdeniz bölgesi, Bursa, Antalya ve
Konya çevreleridir. Memleketimizde üç türü bulunmaktadır.- Beyaz yahudi
baklası: Beyaz çiçeklidir. 120 cm kadar yükseklikte, bir yıllık bir
bitkidir.- Sarı çiçekli yahudi baklası: Vatanı, Orta ve Güney
Avrupa�dır.- Mavi çiçekli yahudi baklası: Vatanı, Akdeniz çevresi
memleketleridir. |
| Acıçiğdem |
(
Herbstzeitlose, Krokus, Colchique, Colchicum, Autumn crocuses) :Boyu
10-30 cm yüksekliğe ulaşan, otsu ve yumrulu bir bitkidir. Sonbaharda
morumsu pembe renkli, 6 parçalı çiçekler açar. Yaprak ve meyvaları ise
ilkbaharda ortaya çıkar. Sonbaharda çiçek açtığından dolayı halk
arasında �güz çiğdemi� olarak da bilinir.Yetiştiği yerler: Türkiye�de
pek bulunmaz. Avrupa�nın sulak çayırlarında bol miktarda yetişir. |
| Adaçayı |
(
salvia officinalis ) :Ballıbabagillerden; özellikle Akdeniz bölgesinde
yetişen ıtırlı bir bitkidir. Menekşeye benzeyen çiçekleri haziran,
temmuz aylarında açar. Yaprakları uzun, kenarları tırtıllı, beyazımsı
yeşil renktedir. Hafif kafuru kokusu vardır. Çiçek açtığı zaman
toplanıp, kurutulur. |
| Adamotu |
(Alraunwurzel,
Mandragore, Mandrake) :Mavimsi-mor renkli çiçekler açan, rozet yapraklı
ve kazık köklü çok yıllık otsu bir bitkidir. Kökleri insana benzediği
için, bu isim verilmiştir.Türkiye�de yetiştiği yerler: Batı ve Güney
Anadolu. |
| Adasoğanı |
(Scille,
Scillae bulbus, Sea onion, Urginea maritima) :Zambakgillerden bir çesit
bitkidir. Yaprakları uzun şerit şeklindedir. Çiçekleri yeşil ve beyaz
damarlıdır. 2 kilogram kadar olan soğan kısmı, yapraklarının
altındadır. Acı ve zehirlidir. 7,5 gram adasoğanı, bir insanı rahatça
öldürebilir. Tazeyken kullanılmaz. Aksi halde zehirlenme ve kusmalara
yol açar. Soğanın etli olan orta kısmı, dilimlenerek kurutulur. Sonra
dövülüp toz haline getirilir. Çok iyi bilmeden kullanılmamalıdır. |
| Ahlat |
(Yaban
armudu, Piraster, Pirus elaegrifolia, Wild pear-tree, Poirier sauvage)
:Gülgillerden, kendi kendine yetişen ve üzerine armut aşılanan bir
ağaçtır. Yemişi iyice olgunlaştıktan sonra yenir. |
| Ahududu |
(Himbeere,
Framboise Common, Rasberry bush) :Ağaç çileği ve sultan böğürtleni
olarak tanınır. Haziran-Temmuz ayları arasında beyazımtırak renkli
çiçekler açan, 30-150 cm boyunda, çok senelik, dikenli, çalı
görünüşünde bir bitkidir. Dağlık mıntıkaların orman ve korularında
tesadüf edilir. Gövdesi dallı, dikenli ve yatıktır. Yaprakları 3-5
parçalı, sivri uçlu, yaprak sapı kıvrık dikenlidir. Çiçekleri ekseriya
dalların ucunda 5-10 çiçekli salkım halindedirler. Meyvesi etli ve
birçok eriksi tipli meyvelerin biraraya gelmesi ile meydana gelmis,
küre biçiminde, kırmızı renkli ve güzel kokuludur. Meyveleri temmuz ve
agustos aylarında olgunlaşır. Çoğu çesitleri bahçelerde yetiştirilir.
Umumiyetle sonbaharda 1-1,5 m aralık bırakılmak suretiyle dikilir.
Ahududurar her 6-7 senede bir yenilenmelidir. Türkiye�de; Ege, Marmara,
Karadeniz bölgelerinde yetiştişir |
| Akasya |
(
salkım ağacı) :Baklagillerden; bir çeşit süs ve gölge ağacıdır. Salkım
çiçekli ve küçük yapraklıdır. Çiçekleri güzel kokar. Çiçekleri
kullanılır. |
| Akdiken |
(Gemeiner
Kreuzdorn, Nerprun Alaterne, Common Buckthorn) :Mayıs-Haziran
aylarında, sarı-yeşil renkli, küçük çiçekler açan bodur bir ağaçtır.
Orman ve koru kenarlarında bulunur. Dalları karşılıklı, uçları diken
halindedir. Yaprakları karşılıklı ve saplıdır. Çiçekler küçük demetler
halinde bir araya toplanmıştır. Küre şeklinde ve bezelye büyüklüğündeki
meyvası evvela yeşil, olgunlukta morumsu-siyah renk alır.Türkiye�de
yetiştiği yerler: Bolu ve Trabzon civarıdır. |
| Akkuş ağacı |
(
kayınağacı )Kayıngillerden; nemli topraklarda yetişen bir ağaçtır.
Meyveleri küçüktür. Yaprakları ilkbahar aylarında toplanıp kurutulur. |
| Alıç |
(
Ekşimuşmula )Gülgillerden; kırlarda yabani olarak yetişen bir ağaçtır.
Meyveleri; küçük muşmulaya benzer, kırmızı renklidir. Tadı mayhoştur.
Hekimlikte meyvesi kullanılır. |
| Altınbaşak otu |
( solidago officinalis )İdrar tutukluğu, albümin, nefrit, üremi ve sistit tedavisinde kullanılan bir çeşit bitkidir. |
| Altınkökü |
( ipeka )Güney Amerika'da yetişen bir bitkidir.Kullanılığı yerler:Az miktarda kullanıldığı takdirde tatlandırıcıdır. Yüksek dozlarda kullanılırsa kusturur, ishal yapar. Müzmin bronşitte ifrazatı artırır. |
| Amberkabuğu |
(
croton elutheria )Antil adalarında yetişen "liquidamber/sığla ağacı"
denilen ağacın kabuğudur. Kabukların dışı kahverengiye yakın gri; içi
ise sarıdır. Yandığı zaman hoş bir koku verir. |
| Amberbaris |
(
kadıntuzluğu )Yabani, çalı şeklinde, sarı çiçekli bir ağaçtır. Kökü
acıdır. Yaprakları ve yemişi tatlıdır. Seyrek ormanlarda bulunur. Boyu
2-3 metre arasındadır. Meyvelerinde bol miktarda C vitamini vardır.
Meyveleri, kabukları ve kökü kullanılır. |
| Anason |
(Anis,
Anis, Anise)Haziran-Agustos aylarında, beyaz renkli çiçekler açan,
50-60 cm yüksekliğinde, bir senelik bitki. Gövde dik, silindir
biçiminde, içi boş, çok dallı, tüylü ve üstü çizgilidir. Alt yaprakları
uzun saplı, oval veya kalb biçimindedir. Çiçekler bileşik şemsiyelerde
toplanmışlardır. Meyveleri armut şeklinde küçük, üzeri tüylü, yeşilimsi
sarı renklidir.Başta Ege bölgesi olmak üzere bütün Anadolu�da
bahçelerde yetiştirilir. Kültür anasonunun vatanının Anadolu olduğu
tahmin edilmektedir. Meyvalarında nişasta, müsilaj, sabit ve uçucu yağ
bulunmaktadır. Uçucu yağ miktarları bitkinin cinsine ve yetistiği yerin
şartlarına bağlıdır. Uçucu yağın % 80-90�i anetoldür. Anetol, zehir
etkili fakat bu etkisi şok olmayan bir maddedir. Meyvelerinden su
buharı distilasyonu ile elde edilen anason yağı, hemen hemen renksiz ve
karakteristik kokuludur. Anason tıpta midevi, bağırsak gazlarının
teşekkülünü önleyici, hazmı kolaylaştırıcı ve göğüs yumuşatıcı olarak
kullanılır. Ayrıca nefes darlığı, öksürük ve kalb çarpıntısı
rahatsızlıklarında da etkilidir. Anason yüksek dozda alındığında baş
ağrısı, uyuşukluk, görme zorluğu yapar. Daimi kullananlarda anisizm
hastalığına sebeb olur. Bilhassa çocuklara uyku vermede, midede
teşekkül eden gazları gidermede çok faydalıdır. Bebekler için bir çay
kaşığı tohum bir bardak suya olmak üzere çay olarak hazırlanır.
Yemeklerden önce veya süte katılarak bir kaç çay kaşığı verilir.
Büyükler % 1-2�lik çayını günde 2-3 bardak alabilir. Türkiye�de Bütün
Anadolu'da yetişir. |
| Andızotu |
(Atgözü,
Kızılağaç, Inula, Inula helenium, Annuèe inule)Bileşikgillerden, nemli
yerlerde yetişen, 1 metre kadar sapı olan bir çesit ottur. Yaprakları
büyük, yumuşak ve yuvarlaktır. Çiçekleri sarı renkte olup, acı ve
kokuludur. Kökü kalındır. Meyveleri küçük, fıstık kozalağına benzer. |
| Antepfıstığı |
(
Şam fıstığı)Antepfıstığıgiller familyasındandır; Gaziantep havalisinde
yetiştirilen, 5-10 metre yüksekliğinde bir ağaç ve bunun meyvesidir.
İçeriğinde sabit yağ, sakkaroz ve proteinli maddeler vardır. |
| Ararot |
(
Maranta nisastası, Arrow-root )Sıcak iklimlerde yetişen "Maranta" adlı
kamıştan veya ona benzer başka bitkilerin köklerinden çıkarılan beyaz
bir tozdur. Nişastadan daha incedir. Kokusu ve tadı yoktur. |
| Ardıç |
(Wacholder, Geniévre, Juniper) :Kışın yapraklarını dökmeyen daimi yeşil ağaçlardan. Yaprakları küçük pulsu veya iğne şeklinde olup 1-2 cm uzunluğundadır. Bir evcikli veya iki evcikli bitkilerdir. Ardıç yemişi diye anılan kozalakları dişi ağaçlar üzerinde bulunur. Ardıç türleri kozalaklarının büyüklüğüne, rengine ve özellikle her kozalağın içinde bulunan tohumlarının sayısına göre birbirinden ayırt edilir.Çesitleri ve kullanıldığı yerler: Sıcak iklimlerde ve korunmuş alanlarda ağaç gibi büyümesine karşılık, soğuk bölgelerde çalı manzarasındadırlar. Genel olarak odunu yumuşak ve dayanıklıdır. Kurşun kalem yapılır. Kerestesi de demiryolu traversi olarak kullanılır. Bütün Kuzey Yarımküre�de yetişen 60 türü vardır. Memleketimizde 8 ardıç türü yetişmekte olup önemlileri şunlardır:- Katran ardıcı (Juniperus oxycedrus): Trakya ve Anadolu�da yaygındır. Çalı veya küçük bir ağaç şeklindedir. Yaprakları üçlü ve batıcıdır. Kozalakları kırmızımsı olup iki tohumludur. Dallarından elde edilen katranı cilt hastalıklarında kullanılır.- Adi ardıç (Juniperus communis): Memleketimizde Trakya bölgesinde tesadüf edilen çalımsı veya küçük agaçlardandır, yaprakları batıcıdır. Kozalakları mavimsi siyah renkli, üç tohumludur. İdrar söktürücü olarak kullanılır.- Bodur ardıç (Juniperus nana): Memleketimiz dağlarında, özellikle Kuzey Anadolu dağlarında geniş topluluklar meydana getirir. Kozalakları mavimsi siyah renklidir. Yenir ve idrar söktürücü özelliktedir.- Kokar ardıç (Juniperus foetidissima): Doğu Akdeniz Bölgesi ağacıdır. Memleketimizin dağlık yerlerinde yetişir. Sürgünleri dört köşeli, kozalakları mavimsi siyah renkli, 1-2 tohumludur. Yapraklar ezildiği zaman fena kokular çıkarır.- Yüksek ardıç (Juniperus excelsa): Memleketimizin dağlık bölgelerinde yetişir. Sürgünleri dört köşeli değildir. Kozalakları mavimsi siyah renkli, 4-6 tohumludur.- Finike ardıcı (Juniperus phoenicea): Batı ve Güney Anadolu�da yetişen çalımsı, bodur ağaçlardandır. Kozalakları kızılımsı kahverengi, 4-9 tohumludur. |
| Armut |
( pirus communis ) :Gülgillerden; çiçekleri beyaz bir ağacın meyvesidir. Armut; suluca yumuşak tatlı ve küçük çekirdeklidir. Rengi sarı ile yeşil arasında değişir. Ankara, Mustabey, Çengel, Kumla, Bey olmak üzere birçok çeşidi vardır.Kullanildigi yerler: Böbreklerin düzenli çalışmasını sağlar. İdrarı bollaştırır. Böbrek kum ve taşlarının dökülmesine yardım eder. Yüksek tansiyonu düşürür. Kanı temizler bütün salgı bezlerinin normal çalışmasını sağlar. Kansızlığı giderir, kabızlığı önler. Sinirleri yatıştırır. Zihni yorgunluğu giderir. Susuzluğu keser. Tükürük ifrazatını artırır. Hamilelerin kusmalarını azaltır. Hazımsızlığı giderir. Mafsal kireçlenmesi, nikris ve romatizmada faydalıdır. Şeker hastaları da yiyebilir. Midesi zayıf olanların kompostosunu içmeleri tavsiye edilir. Yemeklerden önce yenecek olursa daha faydalı olur. |
| Arpa |
( hordeum vulgare ) :Buğdaygillerden; taneleri ekmek ve bira yapmakta kullanılan bir bitkidir. Hayvan yemi olarak da verilir. Nişastası boldur. Kavrulup kahveye de karıştırılır.Kullanildigi yerler: İdrar söktürür. Mesane ve idrar yollarındaki iltihapları temizler. Böbrek ve kum taşlarının dökülmesine yardım eder. Prostat büyümesini önler. Asabi kusmaları durdurur. Boğaz ve yarımbaş ağrılarını dindirir. Dil iltihaplarını giderir. Temriye ve mayasılda haricen kullanılır. |
| Aslanağazı |
(Kurtagzı, Tavşandudağı, Anthirinum, Linaire, Muflier) :Türlü renklerde yetişen güzel görünümlü bir bitkidir. Kokusuzdur. Daha ziyade süs bitkisi olarak kullanılır.Kullanildigi yerler: Balgam söktürür. Bronşitte rahatlık verir. |
| Aslandişi |
(Yabani
acimarul, Karahindiba, Taraxacum officinalis, Dent de lion,
Dandelion)Bileşikgiller familyasından, yol kenarlarında, çayır ve
hendeklerde yetişen bir çeşit bitkidir. Yaprakları rozet şeklindedir.
Çiçekleri sarıdır. Taze yaprakları salata olarak yenilebilir. Kökünde,
Teraxacin, Levulin, Inulin ve şeker vardır. Yaprakları ilkbahar,
kökleri ise sonbahar aylarında toplanıp kurutulur. |
| Aslanpençesi |
(
alchemila vulgaris ) :Gülgillerden; çayırlarda, ormanlarda yetişen ve
türlü çeşitleri olan bir yabani bitkidir. 5-7 parçalı olan yaprakları
büyüktür. Kökü geniştir. Çiçekleri; ufak yıldız şeklinde olup,
yeşilimtıraktır. Mart-Temmuz ayları arasında toplanıp, kurutulur. |
| Asma |
(
vitis ) :Asmagiller familyasından tırmanıcı, uzun ömürlü, ağaçsı bir
bitkidir. Mayıs-Haziran ayları arasında çiçek açar. Gövdesi üzerindeki
kabuklar zamanla esmerleşip şeritler halinde dökülür. Çiçekleri küçük,
yeşilimsi renktedir. Yapraklarının taban kısmı kalp şeklindedir.
Kenarları dişli ve ucu sivridir. Üst yüzleri tüysüz, alt yüzleri ise
tüylüdür. Meyvelerine üzüm denir. Kuru veya yaş olarak yenir. |
| At kestanesi |
( hindkestanesi ) :Atkestanegiller familyasından; süs olarak yetiştirilen iri bir gölge ağacıdır. Nisan-Temmuz aylarında çiçek açar. Meyveleri kestaneye benzer. İçinde nişasta, saponin ve yağ vardır.Kullanildigi yerler: Kabuklarından yapılan ilaçlar ateşi düşürür. Vücuda kuvvet verir. Tohumları ise romatizma ve mafsal ağrılarını giderir. Varis flebit ve basur memelerinin tedavisinde ve deri çatlaklarını gidermekte kullanılır. |
| At kuyruğu |
( zemberekotu ) :Atkuyruğugillerden; kök sapı ömürlü olan, nemli yerlerde yetişen bir bitkidir.Kullanildigi yerler: İdrar tutukluğunu giderir. İdrarı artırır. Böbrek taşlarının düşürülmesinde yardımcı olur. İdrar torbasındaki iltihabı giderir. Kan işemeyi keser. Albümin miktarını düşürür. Zatülcenp ve karaciğer hastalıklarının tedavisinde kullanılır. Nikris ve romatizmanın şikayetlerini giderir. Tavsiye edilen miktardan fazla kullanılmamalıdır. |
| Ayı üzümü |
(
İt üzümü ) :Fundagillerden; küçük taneler halinde kırmızı renkli
yemişleri olan, tüylü bir bitkidir.1-3 metre yüksekliğindedir. Her
mevsimde yaprakları vardır. Makilerde bulunur. Dalları kırmızımtırak
kahverengidir. Yaprakları şimşir yapraklarına benzer. İçinde
Hydrochinone vardır. Sonbahar aylarında toplanıp kurutulur. Çiçekleri
pembe salkımlar halindedir. Ev ilaçlarında yaprakları kullanılır. |
| Aylandız |
(
kokarağaç ) :Sedefotugillerden; bir çeşit süs ağacıdır. Çiçekleri uzun
salkım şeklindedir. Kokusu keskindir. Meyveleri sonbaharda dökülmeden
önce kızarır. |
| Aynısefa |
( gecesefası ) :Bileşikgillerden çiçekleri güzel, sarı renkli bir bitkidir. |
| Ayrıkotu |
(GemeineQecke,
Chiendent commun, Common Couch Grass, Scutch, Twitch) :Temmuz-agustos
ayları arasında yeşil veya morumsu-yeşil renkli başaklar veren, 30-100
cm boyunda, çok senelik otsu bir bitkidir. Toprak altında çok fazla
yayılmış olan ana kökleri bulunur. Bilhassa kumlu toprakları sever.
Gövdeleri dik, tüysüz ve içi boştur. Yaprakları dar, uzun, ince,
paralel damarlı, sivri uçlu, koyu yeşil renklidir. Çiçekler gövdenin
ucunda ve yassı bir başak durumunda toplanmışlardır. Meyve sarımsı
renkli ve uzuncadır. Bitkinin etli kökleri çok eskiden beri üriner
hastalıklarda kullanılan önemli bir halk ilacıdır. Kökler mesane ve
böbrek iltihapları dahil, mesanedeki taş ve kumları düşürmek için
kullanılan iyi bir idrar söktürücüdür. İdrar arttırıcı olarak mısır
püskülü, arpa ile beraber kaynatılarak kullanılır. Hatta köpekler bile
ağız ve barsaklarını temizlemek için bitkinin yapraklarını büyük bir
zevkle yedikleri için bitki "köpekçimeni" olarak da bilinir. Tarlalarda
belirtilen türden başka, buna çok benzeyen büyük ayrıkotu (cynadan
dactylon) olarak bilinen çeşidinin daha kalın kökleri olup, nişasta da
taşımasıyla ayrılır ve digeri gibi kullanılır. Türkiye�de; İstanbul,
Trakya, Mugla, Anadolu'da yetişir. |
| Ayva |
(
sefercel ) :Gülgillerden çiçekleri iri ve pembe renkli; yapraklarının
altı tüylü, orta yükseklikteki bir ağacın meyvesidir. Ayva; limondan
büyük, sarı renkte, tüylü, mayhoş, dokusu sertçe ve ufak çekirdekli bir
meyvedir. Vitamini boldur. Çiğ yenilmesi tavsiye edilmez. Komposto veya
jöle yapılarak veya külde pişirildikten sonra yenmesi uygundur. |
